Słowo Arcybiskupa Katowickiego

Archidiecezja Katowicka

2015-12-20

przy okazji otwarcia Galerii Śląskiej Sztuki Sakralnej
Katowice, Muzeum Śląskie 2015.12.20

Pani Dyrektor!
Szanowni Państwo!

Chwila jest niewątpliwie historyczna. Po wielu dziesięcioleciach realizują się plany związane z eksponowaniem w Muzeum Śląskim obiektów sztuki sakralnej z terenu Górnego Śląska. Pierwotnie eksponaty te miały się znaleźć w Muzeum Śląskim w Katowicach już w okresie międzywojennym. Sporządzono stosowne umowy o depozycie i eksponaty zostały przekazane do Muzeum.
    Niestety noc hitlerowskiej okupacji uderzyła na Górnym Śląsku nie tylko w ludzi; także w kulturę i dlatego Muzeum Śląskie zostało zburzone (nie zostały nawet fundamenty!) a eksponaty przekazano do niemieckiego Muzeum w Bytomiu, gdzie w jego piwnicach przetrwały czas okupacji i cały okres PRL-u.
Dopiero w roku 1980 – dzięki Solidarności – i energicznym zabiegom ówczesnego biskupa katowickiego Herberta Bednorza, mogliśmy je odzyskać. Wszystkie eksponaty będące własnością diecezji katowickiej, a zalegały, jako depozyt w magazynach Muzeum w Bytomi zostały diecezji katowickiej, jako formalnemu właścicielowi zwrócone. Szczególne zasługi w tym odnajdywaniu i odzyskaniu eksponatów miała pani śp. Helena Król. Prostą konsekwencją tego faktu było urządzenie w 1983 r. w odzyskanym skrzydle Kurii Metropolitalnej Muzeum Diecezjalnego. Jego pierwszymi dyrektorami byli: ks. Józef Pawliczek, a po nim ks. dr Jerzy Myszor.    
    Kiedy w III Rzeczypospolitej realizowano projekt Muzeum Śląskiego w Katowicach (otwarte 2015), sprawa eksponowania w nim zabytków sztuki sakralnej powróciła. Po rozmowach z Urzędem Wojewódzkim, po podpisaniu stosownej umowy o depozycie cenne eksponaty z Muzeum Archidiecezjalnego zostały komisyjnie przekazane, a dziś w Muzeum Śląskim inaugurowana jest ich stała ekspozycja.
    Szanowni Państwo!
    Kiedy dziś wzmacniamy tożsamość regionu, to trzeba również działań w przestrzeni historii i kultury. I z tej perspektywy patrzę na ten konieczny - w mojej ocenie gest kontynuacji - wzbogacenia zbiorów Muzeum Śląskiego o eksponaty sztuki sakralnej, przede wszystkim malarstwa i rzeźby gotyckiej. Ten fakt pokazuje, iż historię Górnego Śląska spostrzegamy integralnie, co jest niezwykle ważne, kiedy zachodzą procesy odcinania się czy zapominania przeszłości a nawet kwestionowania korzeni europejskiej cywilizacji.
    A eksponaty przemawiają – nie tylko formą, ale i treścią; mówią nie tylko o twórcach – często anonimowych, czy o mecenasach sztuki i kultury. Przypominają i przekazują też prawdę, którą komunikować miały każdemu, kto na nie patrzy. Ostatecznie świadczą o Prawdzie, której imię zapisujemy z dużej litery.
Znany filozof Leszek Kołakowski w słynnym eseju apologetycznym i sceptycznym (sceptycznym, co do losów cywilizacji europejskiej) „Jezus ośmieszony” stwierdza, że przesłanie ewangelii jest wewnątrz naszej cywilizacji; a w obrębie samej kultury istnieje samoistna, nie-teologiczna wiara w Jezusa Chrystusa, dlatego też powinien być obecny i funkcjonować w przestrzeni publicznej.
Taką przestrzenią jest niewątpliwie muzeum, placówka kultury, pozwalająca spojrzeć poza kulisy codzienności, pozwalająca dojrzeć korzenie, z których wyrastamy, uświadamiając, że z tego historycznego, muzealnego wczoraj jest nasze dziś; nasze dzisiejsze być!
    Szanowni Państwo!
Chrześcijaństwo nie tylko w Polsce stało się kulturą, czego doświadczamy szczególnie w okresie Świąt Bożego Narodzenia. Doświadczamy różnych jego emanacji, jak choćby muzyka (kolędy), architektura, malarstwo i rzeźba. Dziś Muzeum Śląskie w Katowicach, jako instytucją kultury, zostaje wzbogacone o ten jej ważny, kulturotwórczy aspekt.
    To również przykład współpracy państwa i Kościoła dla dobra społeczeństwa, które tak naprawdę mocne jest tylko kulturą, o czym nas przekonuje istnienie narodu bez własnej państwowości.
    A zatem – niech w kulturze i poprzez kulturę, a na jej służbie są muzea, buduje się mocna tożsamość społeczeństwa i naszej małej Ojczyzny, co jest szczególnie ważne wobec lokalnych i globalnych, a nawet cywilizacyjnych zagrożeń.
                                    
Szczęść Boże!


+Wiktor Skworc
Arcybiskup Metropolita
Katowicki

Katowice,2015.12.20

Nauczanie ks. Arcybiskupa