III. Liturgia Kościoła katowickiego

Archidiecezja Katowicka

2018-01-04

Spis treści

 

Wstęp

  1. Sobór Watykański II, pragnąc zreformować i rozwinąć życie Kościoła zgodnie z jego misją, rozpoczął od odnowienia liturgii, która „jest szczytem, do którego zmierza działalność Kościoła, i zarazem jest źródłem, z którego wypływa cała jego moc”[2]. Podstawowym celem soborowej odnowy liturgicznej było i jest doprowadzenie wiernych do czynnego uczestniczenia w liturgii. „Jeżeli dziś można uznać, że reforma liturgii, jakiej chciał Sobór Watykański II, została już zrealizowana, to zadaniem do wykonania pozostaje wciąż jeszcze duszpasterstwo liturgiczne, które pozwoli z bogactwa liturgii obficie czerpać moc spływającą z Chrystusa na wszystkie członki Jego Ciała, którym jest Kościół”[3]. Zaś formacja liturgiczna powinna „uczyć kształtowania żywej liturgii z udziałem wspólnoty”[4]. Przejawia się to między innymi poprzez muzykę liturgiczną, która została uznana za integralny element liturgii[5].
  2. Odnowa liturgiczna zapoczątkowana przez Sobór realizowana jest stopniowo, ciągle trwa i dokonuje się w Kościołach lokalnych pod kierunkiem biskupa diecezjalnego. W czasie I Synodu Diecezji Katowickiej poddano ocenie odnowę liturgii na terenie naszej diecezji, a w dokumencie końcowym wskazano dalsze jej kierunki[6]. Można jednoznacznie stwierdzić, że choć reforma liturgiczna po Soborze Watykańskim II została zasadniczo dobrze i skutecznie wprowadzona, to jednak powinna być ona stale kontynuowana. Nie we wszystkich bowiem parafiach archidiecezji katowickiej wierni uczestniczą w liturgii aktywnie oraz właściwie, a niektórzy zadowalają się tylko zewnętrzną obecnością w miejscu sprawowania liturgii. Niestety, również w sposobie sprawowania liturgii można zauważyć czasem nieznajomość lub lekceważenie przepisów prawa liturgicznego, które traktowane bywa jako niewiążący zbiór wskazań.
  3. Dlatego też II Synod Archidiecezji Katowickiej stawia sobie za cel poprawę sytuacji w tym zakresie. Wciąż aktualnym zadaniem pozostaje formacja duchowieństwa i wiernych świeckich. Konieczne jest podjęcie wysiłków, aby normy liturgiczne – zawarte w dokumentach Kościoła, a przez Synod jedynie przypominane – były wprowadzane w życie wszystkich parafii archidiecezji katowickiej.

 

Duszpasterstwo sakramentów i sakramentaliów

Sakrament chrztu świętego

  1. Celebrację sakramentu chrztu świętego sprawuje się według formy wzorcowej[7], ze szczególnym uwzględnieniem miejsca sprawowania pierwszej części liturgii (w pobliżu drzwi kościoła)[8] oraz miejsca udzielania chrztu (nad chrzcielnicą lub w jej pobliżu)[9].
  2. Wydział Duszpasterstwa jest zobowiązany do powołania Archidiecezjalnego Ośrodka Katechumenatu (w ciągu roku od zakończenia Synodu) oraz Rejonowych Ośrodków Katechumenatu (w ciągu pięciu lat od zakończenia Synodu)[10].
  3. Zaleca się, aby Archidiecezjalna Komisja Liturgiczna we współpracy z Archidiecezjalnym Centrum Formacji Pastoralnej opracowała materiały do przeprowadzania nauk przedchrzcielnych. W większym niż dotychczas stopniu powinni w nie być zaangażowani wierni świeccy.
  4. Chrztu świętego należy udzielać w niedziele w czasie mszy świętej[11]. Tylko w sytuacjach wyjątkowych można chrzcić poza mszą świętą[12].

Najświętsza Eucharystia

  1. Zaleca się powołanie zespołu liturgicznego w każdej parafii archidiecezji katowickiej. Do zespołu powinni należeć między innymi duszpasterze, służba liturgiczna, przedstawiciele wspólnot parafialnych. Głównym zadaniem zespołu jest przygotowanie niedzielnej liturgii (rozważanie czytań przewidzianych na daną niedzielę, uchwycenie ich idei przewodniej, odniesienie jej do aktualnej sytuacji parafian oraz ustalenie propozycji śpiewów i tak dalej). Zespół może też odpowiadać za przygotowanie pewnych elementów formacji liturgicznej, poprzez które wyjaśniane będą wiernym kolejne części liturgii – na przykład znaczenie odpowiednich postaw w czasie Eucharystii, aby można było pod tym względem zachować jednolitość. Liturgię powinno się przygotować tak, by w miarę możliwości na wszystkich mszach świętych zaangażować wiernych świeckich do pełnienia posług (lektor, psałterzysta, kantor, osoba podająca wezwania modlitwy wiernych, osoby przynoszące dary ofiarne i tak dalej)[13].
  2. Zaleca się, aby dziekan – we współpracy z proboszczami i parafialnymi radami duszpasterskimi – opracował taki plan odprawiania niedzielnych i świątecznych mszy świętych w parafiach dekanatu, który uwzględniałby rytm życia i wypoczynku wiernych.
  3. Zaleca się, aby przedmiotem szczególnej troski proboszcza (i zespołu liturgicznego) była jednolitość czynionych przez wiernych znaków i postaw liturgicznych oraz ich zgodność z odpowiednimi przepisami.
  4. Należy zadbać o to, by przynajmniej jedna msza święta w niedzielę miała charakter bardziej uroczysty (z pełną asystą liturgiczną, ze starannie przygotowanymi śpiewami, z uroczystą procesją wejścia, z użyciem kadzidła, uroczystym wniesieniem Ewangeliarza, z zastosowaniem czwartej formy aktu pokutnego – asperges)[14].
  5. Zaleca się udzielanie komunii świętej pod dwiema postaciami w czasie mszy świętej wieczerzy Pańskiej i w trakcie wigilii paschalnej[15], w uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa oraz w miarę możliwości na mszach świętych w tygodniu lub sprawowanych dla mniejszych grup wiernych. Każdy prezbiter przewodniczący mszy świętej może ze względu na dobro duchowe wiernych podjąć decyzję o udzieleniu komunii świętej pod dwiema postaciami.
  6. Zgodnie ze wskazaniami Konferencji Episkopatu Polski[16] należy celebrować msze święte w małych grupach, zwłaszcza w grupach formacyjnych (Ruchu Światło-Życie, Odnowy w Duchu Świętym i tym podobnych, przy czym wspólnoty Drogi Neokatechumenalnej powinny w czasie sprawowania Eucharystii ściśle zachowywać wskazania Stolicy Apostolskiej i Arcybiskupa Metropolity Katowickiego). Dobrą praktyką w archidiecezji katowickiej jest celebracja w niedzielę i w dni powszednie Eucharystii ze szczególnym udziałem dzieci, ich rodzin i wychowawców. Synod przypomina, że „z zasady czytania powinni wykonywać dorośli, także we mszach świętych z udziałem dzieci”[17].
  7. Istniejącą w archidiecezji katowickiej tradycję przystępowania dzieci do wczesnej komunii świętej trzeba pielęgnować i usilnie do niej zachęcać, pamiętając wszakże, że do tej formy pełnego uczestnictwa we mszy świętej można dopuścić dzieci tych rodziców, którzy dają moralną pewność, że troszczyć się będą o rozwój życia eucharystycznego i religijno-moralne wychowanie dziecka. Roztropności pastoralnej proboszcza pozostawia się dopuszczenie do wczesnej komunii świętej dzieci rodziców żyjących w związkach niesakramentalnych[18].
  8. Zgodnie z zaleceniami Konstytucji o liturgii świętej i Ogólnego wprowadzenia do Mszału rzymskiego[19] przynajmniej w katedrze i w bazylikach mniejszych archidiecezji katowickiej należy chociażby jeden raz w miesiącu odprawiać mszę świętą w języku łacińskim w formie zwyczajnej rytu rzymskiego. Natomiast we wszystkich parafiach powinno się nauczyć wiernych podstawowych śpiewów gregoriańskich (Kyrie, Sanctus, Agnus Dei, Pater noster)[20].
  9. Zaleca się zachowywanie śląskiej tradycji procesji ofiarnej.

Sakrament pokuty i pojednania

  1. W archidiecezji katowickiej zachowuje się tradycję spowiadania pół godziny przed każdą mszą świętą. Zachęca się także, by wychowywać wiernych do korzystania z tego sakramentu przed mszą świętą, a nie w jej trakcie.
  2. Zaleca się odprawianie celebracji wspólnotowej sakramentu pokuty i pojednania z rozgrzeszeniem indywidualnym oraz nabożeństw pokutnych, przede wszystkim w Adwencie i w Wielkim Poście[21].
  3. Zaleca się stworzenie wiernym okazji do spowiedzi także w późniejszych godzinach wieczornych – zwłaszcza w okresie Adwentu i Wielkiego Postu.
  4. Zaleca się dziekanom – we współpracy z proboszczami i parafialnymi radami duszpasterskimi – organizację (z zachowaniem odpowiednich norm prawa) adoracji Najświętszego Sakramentu i stałego konfesjonału w wybranej parafii dekanatu lub większego miasta.
  5. Nie należy wymagać od wiernych poświadczania przez podpis spowiednika przyjęcia sakramentu pokuty i pojednania.

Sakrament chorych

  1. Zaleca się pogłębianie świadomości znaczenia sakramentu namaszczenia chorych w życiu chrześcijanina[22] poprzez przepowiadanie słowa Bożego (homilie, katechezy).
  2. Zaleca się dbanie o to, by do sakramentu przystępowały osoby chore (in periculo) lub w podeszłym wieku[23]. Jest wskazane udzielanie tego sakramentu przy okazji odwiedzin chorych w domach. W proponowaniu sakramentu namaszczenia chorych należy unikać zasady periodyczności (na przykład raz w roku), a kierować się kryterium stanu zdrowia lub podeszłego wieku[24].
  3. Zaleca się, by osoby, które z powodu osłabienia chorobą lub wiekiem nie mogą uczestniczyć w niedzielnej Eucharystii w kościele, zachęcać do uczestnictwa we mszy świętej transmitowanej przez radio lub telewizję oraz do przyjęcia komunii świętej (służy temu szczególnie posługa nadzwyczajnych szafarzy komunii świętej) albo komunii świętej duchowej. Chorym lub wiernym w podeszłym wieku należy proponować co jakiś czas sprawowanie Eucharystii w ich domach z udziałem najbliższych.
  4. Zaleca się pielęgnowanie zwyczaju pierwszosobotnich odwiedzin chorych z posługą sakramentalną.

Sakramentalia i nabożeństwa

  1. Podczas nabożeństw eucharystycznych (na przykład w czasie błogosławieństwa lurdzkiego) wolno używać tylko jednej monstrancji z Najświętszym Sakramentem.
  2. Zaleca się częstsze wykorzystywanie w praktyce duszpasterskiej Obrzędów błogosławieństw[25].
  3. Nie zaniedbując tradycji oraz wielu uświęconych form pobożności, zaleca się zwracanie większej uwagi na strukturę, przebieg i treść tradycyjnych nabożeństw, tak aby zachowana została ich teologiczna poprawność. Należy zadbać zwłaszcza o chrystocentryczny charakter nabożeństw, które odprawia się z wystawionym Najświętszym Sakramentem (także nabożeństwa różańcowego)[26].
  4. Zaleca się, aby Archidiecezjalne Centrum Formacji Pastoralnej we współpracy z Archidiecezjalną Komisją Liturgiczną, z Archidiecezjalną Komisją ds. Głoszenia Słowa Bożego i z Archidiecezjalną Komisją Muzyki Sakralnej opracowało nowe wzorce i gotowe teksty wybranych nabożeństw – z uwzględnieniem odpowiednich pieśni.
  5. Zaleca się, aby Archidiecezjalne Centrum Formacji Pastoralnej we współpracy z Archidiecezjalną Komisją Liturgiczną opracowało w formie poręcznych broszur pomoce dla wiernych do sprawowania liturgii domowej (na przykład modlitwa przy wigilijnym stole, modlitwa przy stole wielkanocnym, błogosławieństwo dzieci przed przyjęciem pierwszej komunii świętej, błogosławieństwo narzeczonych przy okazji zaręczyn czy przed sakramentem małżeństwa i tym podobne).

 

Czas i przestrzeń sakralna

Triduum Paschalne

  1. Podczas liturgii męki Pańskiej w Wielki Piątek należy ze względu na czytelność znaku do adoracji krzyża używać tylko jednego krzyża[27].
  2. Celebrację wigilii paschalnej należy rozpocząć po zapadnięciu zmroku (najwcześniej o godzinie 2000) – jednak dostatecznie wcześnie, by zakończyć ją przed świtem[28].
  3. Zaleca się, by w Wielki Piątek i w Wielką Sobotę w każdej parafii celebrowano liturgię godzin – zwłaszcza jutrznię z godziną czytań[29].
  4. Liturgia męki Pańskiej powinna być sprawowana z właściwą okazałością, co przejawia się w dbałości o czytelność poszczególnych znaków[30].
  5. Jeśli błogosławieństwo pokarmów w Wielką Sobotę odbywa się w kościele, warto je rozpocząć od wspólnej adoracji Najświętszego Sakramentu. Jeśli natomiast ma miejsce poza kościołem, należy zaprosić wiernych do odbycia indywidualnej adoracji[31]. Obrzęd błogosławieństwa powinien być zawsze poprzedzony katechezą o charakterze ewangelizacyjnym[32].
  6. Zaleca się, by wykorzystywać wszystkie czytania z wigilii paschalnej.
  7. Zaleca się, by procesja rezurekcyjna następowała bezpośrednio po wigilii paschalnej[33].

Liturgia godzin

  1. Należy oddzielać celebrację nieszporów w niedziele i uroczystości od nabożeństwa eucharystycznego[34].
  2. Zaleca się sprawowanie w parafiach – oprócz nieszporów niedzielnych – także jutrzni w niedzielny poranek[35].

Przestrzeń sakralna

  1. Zarządza się, aby w każdej parafii kościół pozostawał w ciągu dnia otwarty. Należy w związku z tym przedsięwziąć stosowne środki bezpieczeństwa oraz zorganizować grupy osób adorujących Najświętszy Sakrament[36].
  2. Zarządza się, by – zgodnie z dokumentami liturgicznymi – w każdym kościele i większej kaplicy oprócz ołtarza i ambony, które są obligatoryjne w miejscu sprawowania Eucharystii, znajdowało się również miejsce przewodniczenia[37]. Ambona nie powinna pełnić tej funkcji.
  3. Nie należy tworzyć w prezbiterium tak zwanych tronów słowa Bożego. Jeśli w jakimś kościele już ów tron jest – należy go usunąć najpóźniej w trakcie kolejnej renowacji prezbiterium[38].
  4. Zaleca się proboszczom roztropne czuwanie nad zdobieniem kościoła, a także nad zachowaniem się osób fotografujących lub filmujących, szczególnie przy okazji uroczystości takich jak pierwsza komunia święta i ślub. Należy zadbać, by zdobienie było odpowiednie do charakteru świątyni, nie raziło wystawnością i nie rozpraszało wiernych (zwłaszcza by nie zasłaniało ambony, ołtarza i miejsca przewodniczenia)

 

Formacja liturgiczna duchownych i świeckich

Prezbiterzy i diakoni stali

  1. Formacja stała prezbiterów i diakonów stałych archidiecezji katowickiej powinna zawierać tematykę liturgiczną, z uwzględnieniem zagadnień ars celebrandi. Archidiecezjalna Komisja Liturgiczna we współpracy z Archidiecezjalnym Centrum Formacji Pastoralnej opracuje program formacji dla duchownych z zakresu teorii i praktyki liturgicznej. Nie rzadziej niż w cyklu dwuletnim w programie spotkań formacyjnych dla prezbiterów powinny znaleźć się zagadnienia stricte liturgiczne (teologia liturgii, zagadnienia pastoralne).

Służba liturgiczna

  1. Archidiecezjalne Centrum Formacji Pastoralnej wraz z Archidiecezjalnym Duszpasterstwem Służby Liturgicznej zobowiązane są do stworzenia programu formacyjnego dla kandydatów przygotowujących się do przyjęcia posługi lektora i akolity (niebędących alumnami seminarium duchownego)[39]. Program należy opracować w ciągu dwóch lat od zakończenia Synodu.
  2. Archidiecezjalne Centrum Formacji Pastoralnej wraz z Archidiecezjalnym Duszpasterstwem Służby Liturgicznej zobowiązane są do stworzenia jednolitego programu formacyjnego dla członków służby liturgicznej. Program ten powinien powstać w oparciu o Dyrektorium duszpasterstwa służby liturgicznej[40], ma także uwzględniać doświadczenia i tradycję archidiecezji katowickiej – w tym potrzebę formacji ministrantów słowa Bożego i psałterzystów (młodzieży i dorosłych). Program trzeba opracować w ciągu dwóch lat od zakończenia Synodu.
  3. W archidiecezji katowickiej należy podtrzymać zwyczaj wykonywania posługi ministrantów przez chłopców, młodzieńców i mężczyzn.

Nadzwyczajni szafarze komunii świętej

  1. Archidiecezjalne Centrum Formacji Pastoralnej zobowiązane jest do opracowywania we współpracy z Wydziałem Duszpasterstwa szczegółowego programu formacji dla nadzwyczajnych szafarzy komunii świętej. W programie tym należy gruntownie rozpatrzyć obowiązek stałej formacji szafarzy na poziomie archidiecezji i w parafiach oraz konieczność duszpasterskiej troski o nich i ich rodziny.
  2. Zaleca się, żeby w każdej parafii liczba nadzwyczajnych szafarzy komunii świętej była odpowiednia do potrzeb wspólnoty[41].

Kościelni

  1. Wykorzystując dotychczasowe doświadczenia archidiecezji katowickiej, Archidiecezjalne Centrum Formacji Pastoralnej we współpracy z Archidiecezjalną Komisją Liturgiczną powinno przygotować program formacji osób pełniących funkcję kościelnego (rekolekcje oraz ogólnodiecezjalne i dekanalne spotkania formacyjne – teoretyczne i praktyczne). Program należy opracować w ciągu dwóch lat od zakończenia Synodu.
  2. Archidiecezjalna Komisja Liturgiczna w porozumieniu z ekonomem archidiecezji katowickiej powinna opracować „status kościelnego” z uwzględnieniem zakresu jego obowiązków oraz praw. Status należy opracować w ciągu dwóch lat od zakończenia Synodu.

 

Muzyka sakralna[42]

Muzycy kościelni

  1. Archidiecezjalnej Komisji Muzyki Sakralnej zaleca się przygotowanie programu kształcenia muzyków kościelnych w zakresie: chorału gregoriańskiego, organizowania zespołów chorałowych oraz rozpowszechniania materiałów związanych z bogatą tradycją śpiewu chorałowego.
  2. Archidiecezjalnej Komisji Muzyki Sakralnej zaleca się reorganizację struktury kształcenia w Archidiecezjalnym Studium Organistowskim[43].
  3. Archidiecezjalnej Komisji Muzyki Sakralnej zaleca się opracowanie – w porozumieniu z instytucjami kształcącymi muzyków na terenie metropolii górnośląskiej – systemu profesjonalnej formacji muzyków kościelnych (w tym kursów dla psałterzystów i kantorów).
  4. W ramach formacji duszpasterzy i muzyków kościelnych zaleca się podjęcie zagadnienia organizowania owocnej współpracy i budowania wzajemnych relacji „duszpasterze – służba liturgiczna”.

Upowszechnianie muzyki sakralnej

  1. Zaleca się upowszechnianie muzyki sakralnej oraz kształtowanie wrażliwości muzycznej wiernych poprzez: promowanie aktywności zespołów śpiewaczych w parafii; ćwiczenie śpiewów przed mszami świętymi w niedziele; ułatwienie dostępu do tekstów pieśni (na przykład udostępnianie Skarbca pieśni kościelnych, elektroniczna edycja tekstów i tym podobne); organizowanie koncertów przez parafie i ośrodki liturgiczne we współpracy z instytucjami kultury, samorządami i tym podobne[44].
  2. Archidiecezjalnej Komisji Muzyki Sakralnej zaleca się upowszechnienie podstawowych aktów prawnych związanych z muzyką sakralną[45].

Powyższe wskazania należy interpretować zwłaszcza w kontekście następujących dokumentów:

  • Sobór Watykański II:
  • Konstytucja o liturgii świętej „Sacrosanctum Concilium”.
  • Katechizm Kościoła katolickiego, nr 1066-1690.
  • Kodeks prawa kanonicznego, kan. 834-1253.
  • Jan Paweł II:
  • List apostolski „Vicesimus quintus annus” w 25 rocznicę ogłoszenia Konstytucji Soborowej o Świętej Liturgii (1988).
  • Święta Kongregacja Obrzędów:
  • Instrukcja o muzyce w świętej liturgii „Musicam Sacram” (1967);
  • Instrukcja „Eucharisticum Mysterium” (1967).
  • Kongregacja do spraw Kultu Bożego:
  • Instrukcja koncerty w kościołach (1987);
  • List okólny o przygotowaniu i obchodzeniu świąt paschalnych (1988).
  • Kongregacja do spraw Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów:
  • Dekret o tytule bazyliki mniejszej (1989);
  • List okólny dotyczący integralności sakramentu pokuty (2000);
  • Instrukcja Liturgiam authenticam (2001);
  • Dyrektorium o pobożności ludowej i liturgii. Zasady i wskazania (2004);
  • Instrukcja „Redemptionis Sacramentum” (2004);
  • Dekret aby imię Świętego Józefa, Oblubieńca Najświętszej Maryi Panny, zostało odtąd włączone do Modlitw eucharystycznych II, III i IV, w trzecim wydaniu typicznym Mszału Rzymskiego, zaraz po imieniu Najświętszej Maryi Panny (2013);
  • Dekret In Missa in Cena Domini (2016).
  • Obrzędy pogrzebu (1976).
  • Sakramenty chorych. Obrzędy i duszpasterstwo (1978).
  • Obrzędy pokuty (1981).
  • Komunia święta i kult Tajemnicy Eucharystycznej poza Mszą Świętą (1984).
  • Liturgia godzin (1984).
  • Obrzędy chrześcijańskiego wtajemniczenia dorosłych dostosowane do zwyczajów diecezji polskich (1987).
  • Obrzędy błogosławieństw dostosowane do zwyczajów diecezji polskich (1993).
  • Obrzędy sakramentu małżeństwa (1994).
  • Obrzędy bierzmowania (1994).
  • Obrzędy konsekracji dziewic (1999).
  • Obrzędy poświecenia kościoła i ołtarza (2001).
  • Egzorcyzmy i inne modlitwy błagalne (2001).
  • Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego (2003).
  • Ceremoniał liturgicznej posługi biskupów (2010).
  • Obrzędy chrztu dzieci (2014).
  • Obrzędy ustanowienia lektorów i akolitów oraz przyjęcia kandydatów do diakonatu i prezbiteratu (2014).
  • Konferencja Episkopatu Polski:
  • Instrukcja duszpasterska o udzielaniu sakramentu chrztu św. Dzieciom (1975);
  • Zalecenia duszpasterskie Episkopatu Polski w związku z „Dyrektorium o Mszach świętych z udziałem dzieci” (1977);
  • Adoracja Najświętszego Sakramentu w Grobie Pańskim i procesja rezurekcyjna (1977);
  • Instrukcja o muzyce liturgicznej po Soborze Watykańskim II (1978);
  • Instrukcja liturgiczno-duszpasterska Episkopatu Polski o pogrzebie i modlitwach za zmarłych (1978);
  • Przepisy wykonawcze do Instrukcji „Inaestimabile donum” (1982);
  • Instrukcja Episkopatu Polski dla duchowieństwa w związku z wydaniem nowego Mszału ołtarzowego (1987);
  • Instrukcja Episkopatu Polski o kulcie Tajemnicy Eucharystycznej poza Mszą Świętą (1987);
  • Postanowienie Konferencji Episkopatu Polski odnośnie do nadzwyczajnego szafarza Komunii świętej (1990);
  • Instrukcja Episkopatu Polski o Obrzędach błogosławieństw (1994);
  • Wskazania Komisji Episkopatu Polski do spraw Liturgii i Duszpasterstwa Liturgicznego dotyczące fotografowania i filmowania podczas celebracji liturgii (1995);
  • Wyjaśnienie Konferencji Episkopatu Polski w sprawie wypełnienia obowiązku przyjęcia Najświętszej Eucharystii w okresie wielkanocny (2001);
  • Wskazania po ogłoszeniu nowego wydania „Ogólnego wprowadzenia do Mszału rzymskiego” (2005);
  • Instrukcja w sprawie udzielania posługi lektora i akolity świeckim mężczyznom (2007);
  • Modyfikacja instrukcji w sprawie formacji i sposobu wykonywania posługi nadzwyczajnych szafarzy Komunii Świętej (2007);
  • Wskazania KEP dotyczące sprawowania Mszy św. według Motu Proprio Benedykta XVI „Summorum Pontificum” (2007);
  • Dyrektorium duszpasterstwa służby liturgicznej (2008);
  • Wskazania dotyczące liturgii Mszy świętych sprawowanych w małych grupach i wspólnotach (2014).
  • II Polski Synod Plenarny:
  • Liturgia Kościoła po Soborze Watykańskim II.

[1] Podstawą treści niniejszego rozdziału jest projekt synodalnej Komisji do spraw Duszpasterstwa Liturgicznego przyjęty przez zgromadzenie synodalne na VII sesji plenarnej 7 listopada 2015 roku.

[2] Sobór Watykański II, Konstytucja „Sacrosanctum Concilium”, nr 10.

[3] Jan Paweł II, List apostolski „Vicesimus quintus annus” (1988), nr 10.

[4] II Polski Synod Plenarny, Liturgia Kościoła po Soborze Watykańskim II, nr 78.

[5] Por. Sobór Watykański II, Konstytucja „Sacrosanctum Concilium”, nr 112: „Muzyczna tradycja całego Kościoła stanowi skarbiec nieocenionej wartości, wyróżniający się wśród innych form wyrazu artystycznego szczególnie tym, że śpiew kościelny, jako związany ze słowami, jest nieodzowną oraz integralną częścią uroczystej liturgii”.

[6] Por. I Synod Diecezji Katowickiej, Wiara, modlitwa i życie… Synod ten w nr V.0.3 wyraźnie wskazuje na Konstytucję „Sacrosanctum Concilium” jako na dokument, na podstawie którego należy odnawiać życie liturgiczne w diecezji. Ponadto I Synod wymienia szanse i zagrożenia:

– przypomina o tajemnicy natury Kościoła, tajemnicy działania łaski w Kościele przez sakramenty, podkreślając, że należy we współczesnym człowieku rozbudzić wrażliwość i umiłowanie tego, co święte (por. nr V.0.6);

– przypomina o wspólnotowym charakterze Kościoła (por. nr V.0.7);

– przypomina o konieczności kształtowania w wiernych chęci coraz głębszego uczestnictwa w liturgii (por. nr V.0.8, V.0.9);

– wskazuje na bogactwo wypływające z nabożeństw, także tych sprawowanych poza kościołami (por. nr V.0.10).

[7] Por. Obrzędy chrztu dzieci dostosowane do zwyczajów diecezji polskich, Katowice 20143.

[8] Por. „Chrzest dzieci. Rozdział I: Chrzest wielu dzieci”, „Rozdział II: Chrzest jednego dziecka”, „Rozdział III: Chrzest wielu dzieci w czasie Mszy św.”, w: Obrzędy chrztu dzieci…, nr 35, 74, 111.

[9] Por. „Wtajemniczenie chrześcijańskie. Wprowadzenie ogólne”, w: Obrzędy chrztu dzieci…, nr 19, 25; „Chrzest dzieci. Wprowadzenie teologiczne i pastoralne”, w: Obrzędy chrztu dzieci…, nr 10–11.

[10] Rejonowe Ośrodki Katechumenatu należy powołać na terenie archidiecezji katowickiej w oparciu o bazyliki mniejsze (Katowice-Bogucice, Mikołów, Piekary Śląskie, Pszów, Rybnik), ewentualnie w oparciu o Szkoły Nowej Ewangelizacji. W ośrodkach katechumeni, zgodnie z wolą wyrażoną w konstytucji Soboru Watykańskiego II Sacrosanctum Concilium i późniejszych dokumentach Kościoła, we wspólnocie wiary i modlitwy mogliby przygotowywać się do przyjęcia sakramentów inicjacji chrześcijańskiej, oraz w których mogliby przeżywać okres mistagogii przez rok po przyjęciu sakramentów inicjacji.

[11] Por. „Chrzest dzieci. Wprowadzenie teologiczne i pastoralne”, w: Obrzędy chrztu dzieci…, nr 9; „Chrzest dzieci. Rozdział I: Chrzest wielu dzieci”, „Rozdział II: Chrzest jednego dziecka”, „Rozdział III: Chrzest wielu dzieci w czasie Mszy św.”, w: Obrzędy chrztu dzieci…, nr 32, 72, 107; Komisja Episkopatu Polski, Instrukcja duszpasterska o udzielaniu sakramentu chrztu świętego dzieciom (1975), nr 7.

[12] Chrzest dzieci z wolnych i cywilnych związków powinien tym bardziej odbywać się podczas mszy świętej parafialnej, gdyż te dzieci, jak i ich rodzice, bardziej potrzebują wsparcia i modlitwy ze strony wspólnoty parafialnej, w którą są włączane. Por. „Wtajemniczenie chrześcijańskie. Wprowadzenie ogólne”, w: Obrzędy chrztu dzieci…, nr 7; „Chrzest dzieci. Wprowadzenie teologiczne i pastoralne”, w: Obrzędy chrztu dzieci…, nr 4.

[13] Por. Sobór Watykański II, Konstytucja „Sacrosanctum Concilium”, nr 14–19, 28; Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego, nr 91, 95–110.

[14] Por. Konferencja Episkopatu Polski, Wskazania po ogłoszeniu nowego wydania „Ogólnego wprowadzenia do Mszału rzymskiego” (2005), nr 8, 10.

[15] Por. Kongregacja Kultu Bożego, List okólny o przygotowaniu i obchodzeniu świąt paschalnych (1988), nr 92.

[16] Por. Konferencja Episkopatu Polski, Wskazania dotyczące liturgii Mszy świętych sprawowanych w małych grupach i wspólnotach (2014).

[17] Por. taż, Wskazania Episkopatu Polski po ogłoszeniu nowego wydania „Ogólnego wprowadzenia do Mszału rzymskiego” (2005), nr 13.

[18] Kodeks prawa kanonicznego stwierdza w kan. 913: „§ 1 Dzieci wtedy można dopuścić do Komunii świętej, gdy posiadają wystarczające rozeznanie i są dokładnie przygotowane, tak by stosownie do swojej możliwości rozumiały tajemnicę Chrystusa oraz mogły z wiarą i pobożnością przyjąć Ciało Chrystusa.

§ 2. Jednakże dzieciom znajdującym się w niebezpieczeństwie śmierci wolno udzielić Najświętszej Eucharystii, gdy potrafią odróżnić́ Ciało Chrystusa od zwykłego chleba i mogą z szacunkiem przyjąć Komunię świętą”.

[19] Konstytucja „Sacrosanctum Concilium” Soboru Watykańskiego II w nr. 54 mówi o znajomości części stałych przez wiernych po łacinie. Instrukcja „Inter Oecumenici” Kongregacji Obrzędów (1964) w nr. 57–59 mówi o znajomości niektórych części mszy świętej po łacinie. Por. także: Kongregacja do spraw Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów, O tytule bazyliki mniejszej (1989), IV.3: „Wypada, aby w bazylice, w której częściej gromadzą się wierni pochodzący z różnych narodów lub mówiący różnymi językami, mogli oni śpiewać razem w języku łacińskim i przy zastosowaniu łatwiejszych melodii gregoriańskich, właściwych dla liturgii rzymskiej, wyznanie wiary i Modlitwę Pańską”.

[20] Por. Święta Kongregacja Obrzędów, Instrukcja „Musicam Sacram” (1967), nr 50a i 52.

[21] Por. Obrzędy pokuty dostosowane do zwyczajów diecezji polskich, Katowice 19962, nr 40b. Do wykorzystania również Nabożeństwa pokutne, red. E. Piotrowski, t. 1-2, Sandomierz 1997. Por. także: Aneks: Nabożeństwa pokutne, „Wiadomości Diecezjalne” 1977, nr 10–11 (45), s. 249–258.

[22] Por. „Wprowadzenie teologiczne i pastoralne”, w: Sakramenty chorych. Obrzędy i duszpasterstwo, Katowice 19932, nr 13.

[23] Por. Sobór Watykański II, Konstytucja „Sacrosanctum Concilium”, nr 73.

[24] Sakrament ten można powtarzać, jeśli chory po przyjęciu namaszczenia wyzdrowiał i ponownie zachorował albo jeśli w trakcie tej samej choroby nastąpiło poważne pogorszenie. Por. „Wprowadzenie teologiczne i pastoralne”, w: Sakramenty chorych…, nr 9.

[25] Na przykład błogosławienie rodzin, dzieci, małżonków oraz indywidualnych wiernych, kiedy o to proszą.

[26] „Jeśli po Mszy Świętej następuje jakaś czynność liturgiczna, opuszcza się obrzędy zakończenia, to jest pozdrowienie, błogosławieństwo i odesłanie wiernych” (Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego, nr 170). Czynnością liturgiczną jest na przykład procesja Bożego Ciała, procesja teoforyczna w dniu odpustu i tym podobne. Natomiast wszystkie nabożeństwa (pia exercitia) – takie jak krótkie nabożeństwa w pierwszy czwartek, pierwszy piątek czy w pierwszą sobotę miesiąca – wpisane w tradycję archidiecezji katowickiej oraz nabożeństwa dłuższe i bardziej złożone (jak „majowe”, „różańcowe”, „nowennowe” i tym podobne) – odprawiane zarówno bezpośrednio przed Najświętszą Eucharystią, jak i po jej zakończeniu – należy wyraźnie oddzielić od celebracji Eucharystii.

[27] Por. Kongregacja Kultu Bożego, List okólny o przygotowaniu i obchodzeniu świąt paschalnych (1988), nr 69.

[28] Por. Święta Kongregacja Obrzędów, Ogólne normy roku liturgicznego i kalendarza (1969), nr 21; Kongregacja Kultu Bożego, List okólny o przygotowaniu i obchodzeniu świąt paschalnych (1988), nr 78.

[29] Por. Kongregacja Kultu Bożego, List okólny o przygotowaniu i obchodzeniu świąt paschalnych (1988), nr 40.

[30] Por. tamże, nr 64: „Pochodzący z najstarszej tradycji Kościoła porządek Liturgii Męki Pańskiej (Liturgia Słowa, adoracja Krzyża i Komunia św.) winien być nabożnie i starannie zachowany i nikomu nie wolno go samowolnie zmieniać”. Szczególną uwagę należy zwrócić na odsłonięcie i adorację krzyża: „Krzyż używany w obrzędzie odsłonięcia winien być dość duży i piękny; należy wybrać pierwszą lub drugą formę podaną w Mszale. Obrzęd ten należy sprawować z okazałością tego znaku naszego zbawienia […]”. Por. tamże, nr 68.

[31] Por. Obrzędy błogosławieństw dostosowane do zwyczajów diecezji polskich, t. 2, Katowice 2001, nr 1337.

[32] Należy też zachęcać wiernych do adoracji krzyża i Najświętszego Sakramentu w Bożym grobie oraz do uczestnictwa w wigilii paschalnej w Wielką Noc – celebracji o wyjątkowym znaczeniu w całym roku liturgicznym.

[33] Jeśli jednak procesja rezurekcyjna odbywa się przed pierwszą mszą świętą poranną, należy zadbać, by czuwanie pomiędzy zakończeniem wigilii paschalnej a rozpoczęciem procesji miało charakter paschalny, a nie pasyjny (grób Pański bez figury Chrystusa umęczonego, monstrancja z Najświętszym Sakramentem nie może być okryta welonem, należy śpiewać pieśni wielkanocne lub eucharystyczne, można też odmówić chwalebną część różańca).

[34] Najpierw odbywają się całe nieszpory aż do oracji włącznie i dopiero potem następuje wystawienie Najświętszego Sakramentu oraz modlitwy okolicznościowe. Niektóre części liturgii godzin można łączyć z Eucharystią – na co wskazuje bezpośrednio Ogólne wprowadzenie do Liturgii godzin, nr 93–99. Możliwe jest także sprawowanie całych nieszporów przed wystawionym do adoracji Najświętszym Sakramentem. „Przed Najświętszym Sakramentem wystawionym na dłuższy czas można odprawić jakąś część Liturgii godzin, zwłaszcza Godziny główne” – Komunia święta i kult tajemnicy eucharystycznej poza Mszą św. dostosowane do zwyczajów diecezji polskich, Katowice 2008, nr 72.

[35] Por. Ogólne wprowadzenie do Liturgii godzin, nr 23, 40.

[36] Na przykład Bractwo Adoracji Najświętszego Sakramentu.

[37] Por. Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego, nr 309, 310.

[38] To, co powinno znajdować się w prezbiterium, określa Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego, nr 295–310.

[39] Formacja kończy się ustanowieniem w posłudze przez biskupa. Por. Konferencja Episkopatu Polski, Instrukcja w sprawie udzielania posługi lektora i akolity świeckim mężczyznom (2007), zwłaszcza nr 11–12.

[40] Taż, Dyrektorium duszpasterstwa służby liturgicznej (2008).

[41] Warunki sprawowania posługi określa nr 1 Instrukcji „Immensae caritatis” Kongregacji Sakramentów (1973) na temat ułatwiania w niektórych wypadkach przyjmowania komunii sakramentalnej; por. Kodeks prawa kanonicznego, kan. 230 § 3; por. Wskazania dotyczące posługi nadzwyczajnych szafarzy komunii świętej w archidiecezji katowickiej (obowiązujący po Synodzie tekst por. Suplement do rocznika 2016 „Wiadomości Archidiecezjalnych”).

[42] „Pod pojęciem muzyki sakralnej rozumiemy tę muzykę̨, która powstała dla oddawania chwały Panu Bogu i odznacza się świętością̨ oraz doskonałością̨ formy” – Święta Kongregacja Obrzędów, Instrukcja „Musicam Sacram” (1967), nr 4.

[43] Dyplom ukończenia studium organistowskiego uprawnia do podjęcia posługi organisty kościelnego oraz funkcji animatora życia muzycznego w parafii. Por. Instrukcja Episkopatu Polski o muzyce liturgicznej po Soborze Watykańskim II (1979), nr 32; Kształcenie muzyków kościelnych, „Biuletyn Stowarzyszenia Polskich Muzyków Kościelnych” 2009, nr 4, s. 59–62.

[44] Por. Kongregacja Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów, Instrukcja o koncertach w kościołach (1987), nr 2.

[45] Proponowanymi formami ich popularyzacji są: publikacje, seminaria, konferencje (na przykład w ramach formacji stałej), warsztaty dla muzyków kościelnych i księży.

Uchwały II Synodu